آخرین اخطار درباره  اصلاح دهک‌ها

برخی نمایندگان با تاکید بر نادرست‌بودن دهک‌بندی فعلی، هشدار دادند که به‌دلیل نقص اطلاعات و خطاهای موجود در شاخص‌ها، تعدادی از خانوارهای کم‌درآمد به‌اشتباه در دهک‌های نهم و دهم قرار گرفته‌اند و یارانه آنها قطع شده است. در همین راستا، محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی در مورد اصلاح دهک‌بندی خانوارها به احمد میدری، وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی آخرین اخطار را داد.
دولت براساس قانون بودجه امسال که مشابه آن در قوانین بودجه سنواتی گذشته نیز وجود داشته، مکلف است یارانه نقدی سه دهک بالای درآمدی را حذف کرده و منابع حاصل را به دهک‌های کم‌درآمد و اجرای کالابرگ اختصاص دهد. بااین‌حال، روند اجرای این تکلیف با اما و اگرهای جدی همراه بوده است.
براساس آخرین آمار سازمان هدفمندی یارانه‌ها، جمعیت یارانه‌بگیران در دی و بهمن امسال به ۷۰.۶ میلیون نفر کاهش یافته است. از این تعداد، ۲۷.۸میلیون نفر در دهک‌های اول تا سوم و ۴۲.۸میلیون نفر در دهک‌های چهارم تا نهم قرار دارند. این درحالی‌است که در بهمن سال گذشته، تعداد یارانه‌بگیران دهک‌های چهارم تا نهم حدود ۵۰.۷میلیون نفر بود؛ به این معنا که در حدود یک‌سال، یارانه نقدی نزدیک به هشت‌میلیون نفر به‌تدریج حذف شده است.
قرار بود دهک‌بندی خانوارها هر شش‌ماه یک‌بار از طریق سامانه رفاه ایرانیان بازنگری شود، اما بررسی آمار ماهانه یارانه‌بگیران نشان می‌دهد در عمل، بسیاری از افراد که براساس شاخص‌ها همچنان مشمول دریافت یارانه هستند، در یک فرآیند تدریجی به دهک‌های بالاتر یعنی نهم و دهم منتقل شده و یارانه آنها قطع شده است.
برخی یارانه‌بگیران با این مسأله مواجه شده‌اند که دهک آنها به‌طور ناگهانی تغییر کرده؛ به‌عنوان‌مثال از دهک ششم به دهک نهم منتقل شده‌اند، بی‌آن‌که افزایشی در درآمد آنها رخ داده باشد. پرسش اصلی این افراد آن است که دهک‌بندی بر چه اساسی تغییر کرده و چرا توضیح روشنی درباره آن ارائه نمی‌شود؟
یکی از مهم‌ترین شاخص‌هایی که دولت برای تشخیص دهک درآمدی خانوارها درنظر گرفته، میزان هزینه‌کرد ماهانه است. براساس اعلام وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، اگر سرانه هزینه هرنفر پس از کسر هزینه مسکن بیش از ۱۰میلیون تومان در ماه باشد، خانوار در دهک‌های هشتم و نهم قرار می‌گیرد و از فهرست یارانه‌بگیران حذف می‌شود. همین شاخص مبنای عمل قرار گرفته اما با انتقادات گسترده‌ای مواجه شده است؛ چراکه کارشناسان معتقدند هزینه‌کرد معادل درآمد یا تمکن مالی نیست و می‌تواند ناشی از وام، فروش دارایی یا هزینه‌های مقطعی باشد؛ مثلا فردی خودروی خود را می‌فروشد اما پس از آن دهک خانوار او به دهک‌های بالاتر تغییر می‌کند.

هشدار جدی مجلس به میدری
محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی دیروز و در جریان بررسی لایحه بودجه سال آینده، با اشاره به حذف یارانه نقدی و کالابرگ سه دهک بالای جامعه گفت: بارها در گفت‌وگو با وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی بر ضرورت اصلاح دهک‌بندی تأکید کرده‌ایم. آقای میدری چند بار برای این موضوع در صحن مجلس حاضر شدند و قول اصلاح داده‌اند.
وی افزود: درحال‌حاضر دهک‌بندی‌ها بیشتر براساس شاخص‌های جمعیتی انجام می‌شود و نسبت مستقیمی با قدرت خرید و وضعیت واقعی اقتصاد خانوار ندارد. در سامانه رفاه ایرانیان داده‌هایی جمع‌آوری شده که خانواده‌ها را به هشت خوشه تقسیم می‌کند و این خوشه‌ها تا حدی توان اقتصادی خانوارها را نشان می‌دهد.
قالیباف توضیح داد: خوشه اول بیشترین جمعیت را دارد و افراد فقیر و حتی در فقر مطلق در آن قرار گرفته‌اند؛ به‌طوری‌که ۳۴ درصد جمعیت کشور، یعنی معادل ۳.۵دهک جمعیتی، در همین خوشه اول هستند. در مقابل، در خوشه هشتم فقط حدود ۴۰۰ هزار نفر قرار دارند.
رئیس مجلس تأکید کرد: در برنامه هفتم، سیاست‌های حمایتی برای سه دهک اول پیش‌بینی شده، اما باید توجه داشت که این دهک‌ها جمعیتی هستند نه لزوما اقتصادی، و همین مسأله منشأ نارضایتی‌های فعلی شده است.
وی خطاب به میدری گفت: این آخرین بار است که چنین تذکری را می‌دهیم. ما منابع قابل‌توجهی را به‌عنوان یارانه تخصیص می‌دهیم و مکلف هستیم در شرایط تورم‌های شدید، با سیاست‌های جبرانی از قدرت خرید خانوارها حمایت کنیم. این حمایت باید براساس اطلاعات دقیق و شناسایی درست نیازمندان انجام شود.
قالیباف ادامه داد: قرار نیست به همه به‌صورت یکسان یارانه پرداخت شود. کسانی که در فقر مطلق هستند با خانوارهای دارای درآمد متوسط متفاوتند، اما باید توجه کنیم که بخش بزرگی از کارگران و کارمندان نیز در همین گروه‌ها قرار دارند و باید از طریق یارانه و کالابرگ مورد حمایت قرار گیرند.
وی با بیان این‌که مبنای دهک‌بندی باید خانواده و درآمد باشد تا منابع حمایتی به‌صورت عادلانه و به‌موقع توزیع شود، گفت: ۲۳ تا ۲۵ دستگاه مکلفند اطلاعات خود را به‌صورت برخط در اختیار وزارت رفاه قرار دهند. دستگاه‌هایی که اطلاعات مربوط به مسکن، معاملات و وضعیت اقتصادی خانوارها را ارائه نمی‌دهند، مرتکب تخلف قانونی شده‌اند و کمیسیون اصل ۹۰ موظف است این موضوع را پیگیری کند.  بااین‌حال، انتظار می‌رود دولت بار دیگر صدای مجلس را بشنود و با اصلاح دهک‌بندی جمعیتی، یارانه‌ها را بر مبنای درآمد واقعی و وضعیت معیشتی خانوارها بازطراحی کند.

مقدمات حذف یارانه نداریم
​​​​​​​مجتبی یوسفی - سخنگوی کمیسیون تلفیق بودجه مجلس
دهک‌های ۱ تا ۷ درمجموع حدود ۶۰میلیون نفر را شامل می‌شوند. ما هم بر حذف یارانه پردرآمدها تأکید داریم، اما پیش از آن باید مقدماتش فراهم شود. اطلاعات مربوط به درآمد،خانواروکسب‌وکار مردم باید دقیق شود،نه این‌که به‌سادگی بگوییم ۲۴میلیون نفر ثروتمند هستند و یارانه آنها را قطع کنیم.

​​​​​​​لزوم اصلاح دهک‌بندی
عباس گودرزی - سخنگوی هیات‌رئیسه مجلس
​​​​​​​بارها به دولت اعلام شده که دهک‌بندی یارانه‌ها باید از حالت جمعیتی خارج و به سمت دهک‌بندی مبتنی بر درآمد حرکت کند. در شرایط فعلی، جمعیت حدود ۹۰میلیونی کشور عملا به گروه‌هایی ۹ تا ۱۰میلیون نفری تقسیم شده است، درحالی‌که مرز میان دهک‌ها بسیار باریک است و با حذف یارانه، دهک خانوار به‌راحتی جابه‌جا می‌شود.

​​​​​​​دهک‌بندی‌ ناعادلانه است
حسینعلی حاجی‌دلیگانی - نماینده مجلس شورای اسلامی
​​​​​​​هنوز سامانه اسکان و املاک و سایر سامانه‌های دارای داده‌های مهم به سامانه رفاه ایرانیان متصل نشده‌اند؛ درحالی‌که این سامانه‌ها می‌توانند اطلاعات دقیقی از وضعیت معیشتی خانوارهاارائه دهند.موارد متعددی وجود دارد که افراد از نظر اقتصادی واقعا ضعیف هستند، اما به اشتباه در دهک دهم قرار گرفته‌اند. این وضعیت باید اصلاح شود.